:::: MENU ::::

TRIZ – YARATICI SORUN ÇÖZME TEORİSİ

Product by:
Ahmet AKSOY

Reviewed by:
Rating:
5
On Şub 23, 2016
Last modified:Şub 23, 2016

Summary:

Çocuklar yaratıcıdır. Fakat herhangi bir icadı gerçekleştirmek için lüzumlu ve yeterli bilgiye haiz değildir. Erişkinler ise bu bilgiye sahip olmalarına karşın doğal yaratıcılıklarını yitirmişlerdir. Zira; okul çağından itibaren meydana getirilen informasyon yüklemesi, üstelik bu bilgilerin çelişkilerle dolu olması yaratıcılığı öldürmektedir.

Fransız psikolog Antoine Ribaut yaratıcılıkla ilgili bir çalışmasında (Ribaut,1902) yaratıcılığın 18 yaşlarında tepe noktasına ulaşmış olduğunı ve daha sonrasında hayat süresince azaldığını belirtmiştir. Yıllar sonra Genrich Altshuller Ribaut'nun çalışmasına cevap niteliğindeki bir çalışmasında (Altshuller,1970); yaratıcılığın 14 yaşlarında tepe noktasına ulaştığını, ancak bundan sonrasında yaşamın sonuna dek azaldığını söylemiştir. Daha sonrasında Zlotin de 21 yaşında yaratıcılığın en düşük noktasına geldiğini belirtmiştir, çünkü lise ve üniversite hayatı da yaratıcılığı öldürmektedir. Doğal bu üç araştırmanın sonucu da; çalışanlamış olurı 14 yaşından büyük olan işletmeler için hayal kırıklığı yaratıcıdır (Terninko ve diğerleri,1998, s.Ix).

triz-yöntemi

Çocuklar yaratıcıdır. Fakat herhangi bir icadı gerçekleştirmek için lüzumlu ve yeterli bilgiye haiz değildir. Erişkinler ise bu bilgiye sahip olmalarına karşın doğal yaratıcılıklarını yitirmişlerdir. Zira; okul çağından itibaren meydana getirilen informasyon yüklemesi, üstelik bu bilgilerin çelişkilerle dolu olması yaratıcılığı öldürmektedir.

Fransız psikolog Antoine Ribaut yaratıcılıkla ilgili bir çalışmasında (Ribaut,1902) yaratıcılığın 18 yaşlarında tepe noktasına ulaşmış olduğunı ve daha sonrasında hayat süresince azaldığını belirtmiştir. Yıllar sonra Genrich Altshuller Ribaut’nun çalışmasına cevap niteliğindeki bir çalışmasında (Altshuller,1970); yaratıcılığın 14 yaşlarında tepe noktasına ulaştığını, ancak bundan sonrasında yaşamın sonuna dek azaldığını söylemiştir. Daha sonrasında Zlotin de 21 yaşında yaratıcılığın en düşük noktasına geldiğini belirtmiştir, çünkü lise ve üniversite hayatı da yaratıcılığı öldürmektedir. Doğal bu üç araştırmanın sonucu da; çalışanlamış olurı 14 yaşından büyük olan işletmeler için hayal kırıklığı yaratıcıdır (Terninko ve diğerleri,1998, s.Ix).

Çağımızda ise işletmeler yaratıcı ve yenilikçi olmak zorundadırlar(Belski; 1999,s.192). Çünkü toplam kalite felsefesinin en önemli unsurlarından biri müşterilerin doyum edilmesidir. Zira insanoğlu kıymet verdikleri şeylerin sürekliliğini ve dahası yeniliği ararlar (Russell,1998). Yenilikler ise yeni tasarımlarda kendini bulur.
Bir örgütün tasarım sürecini geliştirmede kullanılan üç araç vardır. Bunlardan ilki Kalite Fonksiyon Göçerimi (QFD) dir. QFD; Kalite Fonksiyon Göçerimi, bir geliştirme ekibine; alan kişi arzu ve ihtiyaçlarını açıkça belirleme ve bu arzu ve ihtiyaçları karşılamak için önerilen ürün ve hizmetlerin kabiliyetlerini dizgesel olarak değerlendirme olanağı sağlayan yapısallaşmış bir ürün planlama ve geliştirme yöntemidir (Cohen,1995,s11). QFD ; ürün veya hizmet performansını etkileyen görevleri yerine getirmek için; müşteri gereksinimlarını bu işlerle ilgili çalışanlara kadar yaymaktadır(Şen ve Yenginol; 1999,s.372) . İkincisi (Theory of Inventive sorun Solving) dir. Aslen yenilik yepmada temel araçlar Pugh’un kavram seçimi yöntemi (Pugh,1991) ve beyin fırtınasıyken; ile QFD nin bütünleşmesi ; yaratıcı ürün ve süreçlerin tasarımını daha rahat hale getirmiştir. Üçüncüsü ise Genichi Taguchi’nin “Güçlü Tasarım” felsefesidir. Bu felsefe; bir tasarımın denetim edilemeyen değişkenlerden bağlarımsız olarak, hedef değerlerde çalışmasını elde eden ürün bileşeni değerlerini belirler. Dolayısıyla bu üç yaklaşımın beraber uygulanması; alan kişi yönlü güçlü tasarımların yapılmasını sağlar. Bir dördüncü araç ise TOC (Theory of Constraints) dir. fiziksel çelişkileri çözerken; TOC (Theory of Constraints) yönetsel kısıtları çözmede kullanılmaktadır (Yenginol ve Özer; 1999).
İngilizce karşılığını oluşturan sözcüklerin baş harfleri ise TIPS kısaltmasını oluşturmaktadır.

TRIZ düşüncesinin temeli; çelişkilerin, yenilikçi çözümler üretilerek, metodolojik olarak çözümlenebilirliği düşüncesidir. Teori üç temele dayanır (Terninko ve diğerleri, s.3):

1. İdeal tasarım (sistem) amaçtır.

2. Çelişkiler problemi çözmeye yardım eder.

3. Yenilikçi süreç sistematik olarak yapılandırılabilir.

Burada ideal sistemden kasıt: “Mekanizmanın olmadığı; fakat bu mekanizmanın yerine getirmesi lüzumlu fonksiyonun bulunmuş olduğu sistem”dir(ReVelle ve diğerleri;1998, s.125).
TRIZ’in asıl uğraştığı mevzu çelişkilerin çözülmesi, dolayısıyla tasarım kuvvetliklerinin yenilmesidir. Geliştirme takımları her süre aşılması ihtiyaç duyulan bu türlü zıtlıklarla karşı karşıyadırlar. Altshuller çelişkiyi şöyle tanımlamıştır: “Bir sistemin bir niteliğinin ilerletilmesi yahut değerinin artırılması için yapılan bir girişimin, bir diğer sistem niteliğinin değerini düşürmesidir” (Terninko ve diğerleri; 1998, s.12). Bir maddenin aynı anda hem sıcak hem soğuk olması gerekliliği gibi (Terninko;1997,s.139).

Altshuller kendi işini mucitlerin teknik sorunlarına yaratıcı çözüler bulmak olarak değerlendirdiğinden TRIZ ortaya çıkmıştır ve yukarıda sözü edilen bu üç temel yardımıyla yenilikçiler bol meyva vermişlerdir (Terninko;1997,s.129).

Altshuller’e gore problemlerın giderilmesiyle uğraşanlamış olur için; kendi alanlarının dışına taşan mevzularla uğraşmak gerçekten güç bir iştir. Bu yüzden mesele çözücüler genellikle bir olay karşısında düşünürken; psikolojik olarak kendi eğitimleri ve düşünüş şekillerinin onları yönlendirdiği tarafa yönelirler. Oysa çözüm aslında sıradan ve fakat düşünülmeyen tarafta olabilir (Şekil 1). Yaratıcılık; daha önce olmayan birşey yaratmaktır. Bu yapılırken de mevcut bir model değişikliğe uğratılır. Herhangibir yaratıda asıl değişen bir fikir sistemi yahut modelidir, dolayısıyla aslolan mücadele alanı bakış alanının genişletilmesidir (Wiik; 1999, s.246). Nasreddin Hoca’nın evinin anahtarını bodrumda kaybetmesi, sadece bodrum karanlık olduğundan, anahtarı kapının önünde araması bu duruma mizahi bir örnek oluşturmaktadır.1

Altshuller’a gore “Daha çok kullanılabilir bilgi; mucitin yaratıcı potansiyelini artırır”. Altshuller tasarımcıların bilgilerini artırmak amacıyla; belirlediği 39 mühendislik parametresini kendi aralarında ikili çiftler haline dönüştürmüş ve her çiftin çözümü için geliştirdiği 40 temel prensipten uygun olanlarını belirlemiş ve böylece çelişkiler matrisi ortaya çıkmıştır.


Eğer bir tasarım ekibinın spesifik bir sorunu var ise; bu mesele önce standart bir sorunla eşleştirilecektir. Altshuller’in oluşturduğu “çelişkiler matrisi”nde; satırlar , ilerleme sağlanan veya değerinde artış olan parametreleri, sütunlar ise satırdaki parametrelerin artması sebebiyle değerlerinde gerileme veya negatif yönde bir artış olan parametreleri göstermektedir . Satır ve sütunların kesiştiği hücrelerde ise bu istenmeyen durumu çözüme ulaştırmak için 40 prensipten uygun olanların numaraları yer verilmiştir.

TRIZ’i uygularken; bir geliştirme ekibinın İlk olarak; kendi spesifik problemini standart bir problemle eşleştirmesi, diğer bir deyişle çelişkiler matrisinde ilgili hücreyi bulması gereklidir. İkinci aşama ise bu hücrede yer alan genelleştirilmiş çözümleri, doğrusu 40 TRIZ prensibinden ilgili olanlarını spesifik bir çözüm haline dönüştürmektir (Şekil 2). 2
Bu durumu bir örnekle açıklayalım (Terninko ve diğerleri; 1998, s.73): Kalça kemiği kırığı olan bir hastanın kemiklerinin kaynamasını sağlamak amacıyla; iki kemiği birleştiren bir platin çivi takılmıştır. Sadece çiviyi çıkartma zamanı vardığında, kemik kaynarken genişlediğinden, çivi kemiğin içine iyice oturmuş ve hareket ettirmek zorlaşmıştır. sayesinde çivi yerinden çıkarılabilmiştir .

Bu durumda; kemiğin genişlemesi, 39 parametreden kabul edilen “hareketsiz cismin hacmi” parametresinde ilerleme olarak, istenmeyen sonuç ise; çiviyi yerinden çıkartmak için gerekli “kuvvet” parametresinde artış olarak düşünülmelidir. Bu iki parametre arasındaki çelişki; çelişkiler matrisinde gösterilmiştir (Şekil 3). Buradan da görüldüğü benzer biçimde bu çelişkinin çözümü için 2, 18 ve 37 numaralı prensipler uygun olabilir.

3

Şekil 3. Çelişkiler Matrisi Kesiti

Kaynak: Terninko ve diğerleri; 1998,s.73.

Çözümde kullanılması önerilen prensipler :
Ø 2. Ayırma
Ø 18. Mekanik Titreşim ve
Ø 37. Isıl Genleşmedir.
Mekanik titreşim önerisi; kemiğin rezonant frekansında ultrason titreşimleriyle titreştirilerek, vidanın mikrovibrasyonlarla çıkarılmasını kapsamaktadır. Isıl genleşme ise; çivinin soğutularak çapının daraltılmasını ve bu sayede çıkmasını kolaylaştırmayı kapsamaktadır.
Standart çözümlerden özel çözümlere ulaşılmasını kolaylaştırmak için hazırlanmış çelişkiler matrisini oluşturan 39 parametre aşağıda listelenmiştir.

Altshuller’in 39 parametresi:
1. Hareketli cismin ağırlığı
2. Hareketsiz cismin ağırlığı
3. Hareketli cismin uzunluğu
4. Hareketsiz cismin uzunluğu
5. Hareketli cismin alanı
6. Hareketsiz cismin alanı
7. Hareketli cismin hacmi8. Hareketsiz cismin kütlesi9. Hız
10. Kuvvet11. Gerilme / Basınç
12. Şekil
13. Cismin değişmezliği
14. Mukavemet
15. Hareketli cismin dayanımı
16. Hareketsiz cismin dayanımı
17. Isı
18. Parlaklık
19. Hareketli cismin harcadığı enerji
20. Hareketsiz cismin harcadığı enerji
21. Güç
22. Enerji Kaybı
23. Madde kaybı
24. Data Kaybı
25. Süre Kaybı
26. Madde miktarı
27. Güvenilirlik
28. Ölçüm güvenilirliği
29. İmalat güvenilirliği
30. Cisme zarar verici faktörler
31. Zarar verici yan etkisinde bırakır
32. İmalat kolaylığı
33. Kullanım kolaylığı
34. Onarım kolaylığı
35. Adapte edilebilirlik
36. Aygıt karmaşıklığı
37. Kontrol karmaşıklığı
38. Otomasyon düzeyi
39. Verimlilik

Bu parametreler arasındaki çelişkileri çözmek amacıyla kullanılan 40 TRIZ prensibi ise aşağıda sıralanmıştır.

40 TRIZ Prensibi:
1. Bölümleme
2. Ayırma
3. Kısmi nitelik4. Asimetri
5. Kombinasyon / Entegrasyon
6. Evrensellik
7. Yuvalama
8. Karşı ağırlık
9. Öncü karşıt eylem10. Öncü fiil11. Öncü önlem
12. Eşit potansiyel
13. Ters eylem14. Yuvarlama
15. Dinamiklik
16. Kısmi fazlalık
17. Tekrar boyutlama
18. Mekanik titreşim19. Periodik fiil20. Yararlı bir eylemin sürekliliği
21. Hızlı hareket
22. Zararı faydaya çevirme
23. Geribesleme
24. Aracılık
25. Self-servis
26. Kopyalama
27. Pahalı dayanıklı cisim yerine ucuz dayanıksız cisim kullanma
28. Mekanik sistemin yerine koyma
29. Pnömatik yahut hidrolik yapılar kullanma
30. İnce film veya zar
31. Gözenekli malzeme
32. Renk değişiklik yapma
33. Homojenlik
34. Atılan veya değiştirilen parçalar
35. Fiziksel yahut kimyasal durum değişikliği
36. Faz dönüşümü
37. Isıl genleşme
38. Güçlü okside ediciler kullanma
39. Durağan çaşama
40. Kompozit malzeme
Günümüzde işletmeler pazarda kalabilmek için bir savaşım içindedirler. Bu nedenle de yenilikçi olmaya zorlanmaktadırlar. Yenilik yapmak; artık iyi bir iş yapmaktan öteye zorunlu bir savaş haline gelmiştir (Russell,1998). Dünya pazarlarında kalabilmek için; müşterilere beklentilerini karşılayan ve aşan yeni ürünler sunmak, dolayısıyla onları doyum etmek gereklidir.

TRIZ düşüncesinin kullanılmasıyla çelişkiler çekici hale gelir; zira her çelişki bir ilerleme olanağı sunar. Bu sayede fedakarlıklar yada fırsat maliyetleri söz mevzusu olmaktan çıkar ve İdeal tasarım bir hayalden çok beklentiye dönüşür (Terninko ve diğerleri;1998,s.71).
TRIZ’i öğrenmek süre almakta ve fakat tarzını değiştirmektedir. Böylece ilerlemenin nasıl yapılacağı ile ilgili bir ortam yaratılmış olmaktadır. Bu sayede “Yaratıcı sorun Çözme Teorisi” ; kuzey ABD ve Avrupa’daki kullanımları esnasında; çok faydalı çözümler ortaya koymuştur (ReVelle ve ötekiler; 1998, s.123).

Toplam Kalite Yönetimi ve ilgili teknikleri uygularken; ürün geliştirmede önemli rol oynayan TRIZ’i de öğrenmek ve uygulamaya koymak gerekir. TRIZ’in QFD, Taguchi metodolojisi ve TOC ile uyumlu bir şekilde uygulanabilir olması bu yolda bir avantajdır.

Benzer Yazılar

Paylasmak istersen Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInShare on TumblrBuffer this pageShare on RedditEmail this to someone

Evet, Konu hakkındaki düşüncelerini alalım ?

  • 16 + 2 = ? (İşleminin Sonucu)