:::: MENU ::::

Yöneylem Araştırması ve Endüstri Mühendisliği

Review of:
Product by:
Ahmet AKSOY

Reviewed by:
Rating:
5
On Kas 2, 2014
Last modified:Mar 28, 2016

Summary:

yoneylem_small Araştırması insan, makina, para ve malzemeden oluşan endüstriyel, ticari, resmi ve askeri sistemlerin yönetiminde karşılaşılan problemlere modern bilimin saldırısıdır.” – İngiltere Araştırması Derneği.

İngiltere Derneği tarafından yapılan bu tanım ile ilgili olarak en çok kabul gören tanımdır. Yöneylem temelde karmaşık sorunların çözümünde ve incelenmesinde bilimsel ve özellikle de matematiksel yöntemler kullanılarak çözüme ulaşılmasıdır. ise herhangi bir problemi yöneylem yöntemine göre araştırılmasıdır.

Yöneylem araştırmasının tarihsel gelişimine bakıldığında 1935 yılına kadar dayanır. Bu tarihte radyo dalgaları göndererek uçakların yerini tespit çalışmaları İngiltere Orfodness’te başlayıp Bawdsey’de devam etti. 1936-1937 yıllarında sonuca ulaşıldı ve radar bulundu. 1938 yılında Bawdsey’deki bilim adamları grubunun başında olan ve yapılan işlerin etkinliğinin ölçülmesini yürüten A.P. Rowe ilk defa “Operational Rearch” deyimini kullandı. 1948 yılında Blackett İngiltere’de amirallik için bir grup kurdu ve “Operasyonel Seviyede Bilim Adamları” isimli memorandumunu yazdı. Paralel çalışmalar ABD’de 1942 yılında başladı. Baker’ın başkanlığında donanmada ilk OR grubu kuruldu. Daha sonra fizikçi Philip Morse ve MIT’den transistörler üzerindeki çalışmalarıyla daha sonra nobel ödülü kazanacak olan William Shockley’in dahil olduğu OR grubu kuruldu. Kanada’da paralel olarak 1942 yılında üç adet OR grubu kuruldu. II. Dünya savaşının sona ermesinden sonra bu uzmanlar askeri kurumlardan sivil kurumlara yöneldiler. AIEE (American Institute of Industrial Engineering) derneği 1948’de, ORSA ( Society of America) 1952’de ve TIMS (The Institute of Management Science) 1953’te ABD’de kuruldu.

Yöneylem Araştırması çalışmaları ülkemizde 1 Haziran 1956’da Alb. Fuat Uluğ’un çabalarıyla Genel Kurmay İlmi İstişare ve Geliştirme Kurulu başkanlığına bağlı olarak tümü yedek subaylardan oluşan bir “ Grubu” nun kurulması ile Ordu içinde başladı. Yurt dışından gelen bazı bilim adamları takip eden yıllarda çeşitli konferanslar vererek ’nın ülkemizde tanınmasına yardımcı oldular. Ülkemizde “” adı ile İTÜ Makina Fakültesi’nde 1960-1961 ders ‘nde 1960-1961 ders yılında Prof. Dr. İ. İlhami Karayalçın tarafından verilerek başladı. 1 Eylül 1965 tarihinde TÜBİTAK içinde “ Bölümü” Ankara’da kuruldu. Bu bölüm 1973 sonunda Marmara Bilimsel ve Endüstriyel Araştırma Enstitüsü’ne Gebze’ye taşındı. Harekat Araştırması ismi yerine yeni bir isim bulma çalışmaları 1966 yılının bahar aylarında Ankara’da yapılan bir toplantıda sonuçlandı. “Erek İzlem” ve “Yöneylem Araştırması” isimleri üzerinde tartışma yapıldı ve Yöneylem Araştırması kabul edildi. Toplantıya TÜBİTAK grubuna ilave olarak İTÜ’den Prof. Dr. Farul Akün ve Ordu’dan Alb. Mehmet Karavelioğlu katıldılar. Bu toplantıdan sonra harekat araştırması ismi üniversitedeki derslerde ve ilgili işlemlerde değiştirilerek yaygın kullanımı sağlanmaya çalışıldı. 1975 yılında Yöneylem Araştırması Derneği kuruldu ve aynı yıl ilk Ulusal Yöneylem Araştırması Kongresi yapıldı. Türkiye’de endüstriyel kuruluşlarda ilk yöneylem araştırması grubu Türkiye Taş Kömürü Kurumu’nda Zonguldak’ta kuruldu. Grubun başkanı Tınaz Titiz idi. Bu grubun kurulmasında, o tarihte en güçlü yöneylem araştırması grubu olan İngiltere’deki National Coal Board Executive’den esinlenilmiştir. O yıllarda bu kurum 150 milyon ton kömür çıkarmaktaydı ve grupta yaklaşık 100 araştırmacı çalışmaktaydı.

YÖNEYLEM ARAŞTIRMASI – ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ İLİŞKİSİ

Yöneylem Araştırması ana hatları ile tanımlanırsa sorun çözme ve karar verme bilimidir. insan, makina, malzeme, bilgi, enerji ve paradan oluşan entegre sistemlerin tasarımı, kurulması ve geliştirilmesi ile ilgilenir. Esas amaç bu sistemlerin verimli çalıştırılması ve etkili yönetimidir. Endüstri mühendisleri, yöneylem araştırması yöntemlerini mamul ve hizmet üreten işletmelerde uygulayarak sonuca ulaşırlar. Yöneylem Araştırması esas itibariyle modellemeye dayanır. Yöneylem araştırmaları çeşitli sektörlerde yaşanan sorunları çözmek, kararları sağlıklı bir şekilde verebilmek için bilgisayar desteğinden de yararlanarak modelleyip çözerler. Bulunan çözümler kararlara esas teşkil eder. Kuyruk modelleri, envanter modelleri, üretimde benzetim modelleri, karın en büyüklenmesi ile ilgili modeller uygulamalarında çok kullanılır ama bunlar yöneylem araştırması yöntemleridir. Bilgisayarların işletmelerde bir yönetim vasıtası olarak kullanılması ve bu vasıtaların kabiliyetlerinin artıp, fiyatların düşmesi ile eğitim öğretiminde bilgisayar ağırlıklı program ve derslerin çoğalması sonucu endüstri mühendisleri de yöneylem araştırması yöntemlerini başarı ile kullanmaya başladılar. Böylece iki alan birbirine daha da yakınlaşmış oldu. Ancak yöneylem araştırması model kurma ve matematik ağırlıklı, ise mühendislik uygulamaları, verimlilik, yönetim ve kalite ağırlıklıdır.
Endüstri mühendisliği Yöneylem Araştırması’ndan 40 yıl kadar daha eskiye gider. Bu mühendislik dalı başlangıç yıllarında daha ziyade sanayi kuruluşlarında verimlilik etütlerinde uygulama alanı bulup danışmanlık firmaları ve ilk yıllarında yaygınlaşamasa da bazı Amerikan üniversitelerinde görülmeye başlanır.
İkinci Dünya Savaşı’nda Yöneylem Araştırması’nın başarılı askeri uygulamaları takdir edildikten sonra, endüstriyel ve ticari kuruluşların sorunları için YA kullanılmaya başlanır. Bu arada geniş bilimsel içeriği de fark edilince, Yöneylem Araştırması üniversitelerin programlarına girmeye başlar. Endüstri mühendisliği programları da, bu yıllarda Yöneylem Araştırması’ndan yararlanan ve gitgide Yöneylem Araştırması’nın araç ve uygulamalarının geliştirildiği yerler halini alır. İşte Yöneylem Araştırması’nın endüstri mühendisliğine en büyük katkısı tam bu noktada, endüstri mühendisliğini kısıtlı kalabileceği bir alandan, çok daha geniş ufuklu ve günümüzün sorunlarıyla uğraşmaya aday ve akademik içeriği zengin bir çalışma konusuna dönüştürmesindedir. Günümüzde endüstri mühendisliğini Yöneylem Araştırması’ndan ayrı düşünmek, Yöneylem Araştırması’nı bilmeden endüstri mühendisi olduğunu sanmak artık olası değildir.
ÖRNEK YÖNEYLEM ARAŞTIRMASININ UYGULAMA ALANLARI
• Verimli bir madde akışı için fabrikanın yerleşim planını tasarlarken
• Belirli bağlantılar çok meşgul ya da hasarlı ise QoS(quality of service=hizmet kalitesi) ya da QuE(quality of experience=deneyim kalitesi)ni garanti ederek telekomünikasyon ağını kurarken
• Yol trafiği yönetiminde
• Araç sayısını mümkün olduğunca indirebilmek için toplu taşıma araçlarının güzergahını belirlerken
• Bilgisayar çipinin üretim zamanını ve maliyetini azaltmak için tasarımını değiştirirken
• Tedarik zincirinde bitmiş ürünler için belirsiz talep söz konusu olduğunda ham madde ve ürün akışını yönetirken
• Müşteriyle verimli bir iletişim ve geri bildirim için
• İnsanla yönetilen süreçlerin robotlaştırılması ve otomasyonunda
• Ucuz madde, iş gücü, yer ve diğer üretkenlik girdilerinde avantaj sağlamak için operasyon süreçlerini küreselleştirirken
• Nakliyat ve taşıma yönetiminde
• Çizelgelemede:
o Personel görevlendirirken
o İmalat adımlarında
o Proje yönetiminde
o Ağ veri trafiğinde: bunlar kuyruk modeli olarak da bilinir.
o Spor olayları ve bunların televizyon sunumlarında
• Petrol rafinerilerinde ham maddeleri karıştırırken

 

Kaynakça
Ataç Soysal, Doğuş Üniversitesi
Sinan Kayalıgil, ODTÜ
Yöneylem Araştırması Derneği
Wikipedia

Benzer Yazılar

Paylasmak istersen Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInShare on TumblrBuffer this pageShare on RedditEmail this to someone

Evet, Konu hakkındaki düşüncelerini alalım ?

  • 20 + 8 = ? (İşleminin Sonucu)